Andrzej Bratkowski: Vox populi

Vox populi vox Dei. Głos ludu jest głosem Boga. Ta starożytna sentencja wyraża kwintesencję demokracji. Demokracja, której początki giną w pomroce dziejów, od plemiennych zgromadzeń przy jaskiniowych ogniskach, poprzez ateńską Agorę aż do współczesnej demokracji przedstawicielskiej, jest najlepszą z możliwych form sprawowania władzy. Na razie nic lepszego nie wymyślono, choć tu i ówdzie pojawiają się pomysły na jej rzekomo skuteczniejszą alternatywę. Jednak uprawianie demokracji to stąpanie po chybotliwej linie, z której można się obsunąć w stronę anarchii albo w stronę autorytaryzmu. Jedno jest dżumą a drugie cholerą. Niedostatkiem naszej polskiej demokracji, tak w wymiarze krajowym jak i lokalnym, jest to, że udział w niej obywateli z jej własnego wyboru, jest dość ograniczony. Partie polityczne, porównując je z analogicznymi w europejskich demokracjach, są stosunkowo mało liczne, zaś stopień politycznej aktywności obywateli bardzo umiarkowany. Frekwencja wyborcza oscylująca w granicach 50 proc. wskazuje, że ogromna liczba obywateli pozostaje poza systemem demokratycznym. Musi to prowadzić do narastania społecznej frustracji. W stanie silnego wzburzenia, jakie ona powoduje, racjonalna argumentacja już nie przemawia do nikogo. Ów dość przydługi wstęp potrzebny mi jest do postawienia tezy, że aktualny stan demokracji przedstawicielskiej jest wielce ułomny a jego funkcjonowanie budzi coraz większą niechęć w społeczeństwie. Przy niskiej frekwencji wyborczej podnoszony jest argument, że legitymizacja władzy ma charakter ograniczony i niepełny. Czy jest jakieś wyjście?

Moim zdaniem tak. Z aktu głosowania należy uczynić OBOWIĄZEK OBYWATELSKI, a nie tylko dobrowolne prawo. Obowiązkowe uczestnictwo w wyborach nie jest obce żadnym dojrzałym demokracjom i dobrze wpisuje się w jego ducha. Przy bardzo kontrowersyjnych decyzjach warto wzorem Szwajcarii, którą trudno posądzić o autorytarne zapędy, odwołać się do demokracji bezpośredniej jaką jest powszechne REFERENDUM. 

Można założyć, że skoro udział obywateli w takim akcie byłby obowiązkowy i powszechny to jego rozstrzygnięcie na tak lub nie, trudno byłoby kwestionować. W tym miejscu proponuję wrócić na nasze szczecineckie podwórko. Szereg decyzji władz szczebla powiatowego jak i gminnego ostro jest przez część społeczeństwa kwestionowana. Zarzuca się im nie tylko szkodzenie interesom dużej liczby mieszkańców, ale także podważa się ich niezbyt silny, pochodzący z nisko frekwencyjnych wyborów, mandat do podejmowania kontrowersyjnych decyzji. Referendalne rozstrzygnięcie budzące opór społeczny kwestii, kładło by kres niekończącym się sporom. 

Gorącą dyskusję budzi wśród mieszkańców miasta projekt budowy w największej szczecineckiej firmie jaką jest KRONOSPAN, nowej kotłowni. Strony sporu odwołuję się nie tylko do sprzecznych opinii naukowców, ale i do mieszkańców miasta. Zbierają podpisy za lub przeciw projektowanej budowie i mobilizują opinię społeczną do swoich racji. Może właśnie w tej sprawie przydałoby się referendum, które ostatecznie przesądziłoby o tym tak wrażliwym dla mieszkańców miasta problemie? Wynik, jaki by on nie był, dla obu stron sporu, byłby ważnym argumentem rozstrzygającym. Przygotowania do referendum byłyby czasem, który można by wykorzystać do publicznego przedstawienia swoich racji i do zmobilizowania opinii społecznej. Dawało by to okazję nie tylko do prezentacji swoich poglądów, ale też do przekonania obywateli do takiego, czy innego rozstrzygnięcia, tak kluczowego dla mieszkańców miasta problemu. Podobnej procedurze referendalnej można by poddać inne wrażliwe dla życia mieszkańców miasta kwestie. Powszechne referendum dobrze służyłoby wzmocnieniu lokalnej demokracji. Wpłynęło by na wzrost politycznej aktywności obywateli. Dobrze służyłoby wzrostowi poczucia podmiotowości obywatelskiej.

Stara maksyma: Vox populi vox Dei, jest nadal bardzo aktualna.